Posiadanie, udzielanie i handel narkotykami – od czego zależy odpowiedzialność?

Posiadanie narkotyków

Posiadanie środka odurzającego lub substancji psychotropowej jest co do zasady przestępstwem. Posiadanie nie ogranicza się do substancji znalezionej w kieszeni. Może obejmować narkotyki przechowywane w mieszkaniu, samochodzie, torbie albo innym miejscu, jeżeli dana osoba świadomie sprawuje nad nimi faktyczne władztwo.

Samo przebywanie w lokalu, w którym ujawniono narkotyki, nie powinno automatycznie oznaczać przypisania ich każdej obecnej osobie. Trzeba ustalić świadomość obecności substancji i możliwość dysponowania nią.

Niewielka ilość na własny użytek

Polskie prawo nie wprowadza ogólnej legalności posiadania niewielkiej ilości narkotyku na własny użytek. Ustawa przewiduje jednak możliwość umorzenia postępowania dotyczącego nieznacznej ilości przeznaczonej na własny użytek, gdy wymierzenie kary byłoby niecelowe ze względu na okoliczności czynu i stopień społecznej szkodliwości.

Nie jest to mechanizm automatyczny. Ocenie podlegają między innymi rodzaj i ilość substancji, liczba możliwych porcji, sposób zapakowania, wcześniejsza karalność oraz to, czy występują dowody sprzedaży albo udzielania.

Znaczna ilość

Ustalenie znacznej ilości prowadzi do surowszej odpowiedzialności. W praktyce szczególne znaczenie ma opinia biegłego z zakresu badań fizykochemicznych oraz ustalenie ilości czystej substancji i możliwych porcji.

Obrona powinna weryfikować sposób ważenia materiału, opakowania, reprezentatywność pobranych próbek, ciągłość zabezpieczenia dowodu i wnioski opinii.

Udzielanie innej osobie

Udzielenie oznacza przekazanie substancji innej osobie do użycia. Nie musi wiązać się z zapłatą. Może polegać na przekazaniu porcji podczas spotkania, udostępnieniu części własnej substancji albo umożliwieniu jej użycia.

Szczególnie surowo oceniane są czyny dotyczące małoletnich oraz znacznych ilości. Jeżeli działanie następuje w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, zastosowanie mogą znaleźć przepisy dotyczące odpłatnego udzielania.

Korzyść majątkowa to nie tylko gotówka

Korzyścią może być zapłata, spłata długu, wymiana na inną rzecz, uzyskanie usługi, uniknięcie wydatku albo inne przysporzenie. Dla odpowiedzialności może wystarczyć działanie w celu uzyskania korzyści, nawet gdy ostatecznie nie została ona osiągnięta.

Wprowadzanie do obrotu i uczestniczenie w obrocie

Obrót narkotykami obejmuje działania związane z przekazywaniem substancji dalej w łańcuchu dystrybucji, a nie wyłącznie pojedynczą sprzedaż konsumentowi. Znaczenie mogą mieć nabywanie większych partii, pośrednictwo, magazynowanie, organizowanie transportu czy kontaktowanie dostawców z dalszymi odbiorcami.

Jakie dowody analizuje się najczęściej?

• protokoły przeszukania i zatrzymania rzeczy;
• opinię fizykochemiczną;
• wiadomości z komunikatorów i historię połączeń;
• przelewy, płatności i ujawnioną gotówkę;
• wagi, opakowania i przedmioty służące porcjowaniu;
• zeznania współpodejrzanych i świadków;
• dane lokalizacyjne i monitoring;
• ślady biologiczne oraz daktyloskopijne.

Pojedynczy przedmiot, np. woreczki strunowe, nie musi przesądzać o handlu. Nabiera znaczenia w połączeniu z treścią korespondencji, ilością substancji, sposobem jej podziału i przepływami pieniędzy.

Przeszukanie telefonu

Telefon bywa jednym z najważniejszych dowodów. Analizowane są nie tylko wiadomości widoczne na ekranie, ale również kopie danych, kontakty, zdjęcia, notatki, historię lokalizacji czy komunikację w aplikacjach.

Osoba podejrzana ma prawo do obrony i odmowy składania wyjaśnień. Przed podjęciem decyzji o wyjaśnieniach warto znać treść zarzutu oraz podstawowe dowody. Spontaniczne tłumaczenia składane pod wpływem stresu mogą utrudnić późniejsze przedstawienie spójnej wersji.

Uzależnienie i leczenie

Jeżeli czyn pozostaje w związku z uzależnieniem, znaczenie może mieć diagnoza i rzeczywiste podjęcie terapii. Ustawa przewiduje szczególne rozwiązania dotyczące osób używających substancji lub uzależnionych, lecz ich zastosowanie zależy od kwalifikacji czynu, etapu sprawy i okoliczności osobistych.

Co powinni ustalić bliscy po zatrzymaniu?

1. jednostkę prowadzącą sprawę;
2. miejsce pobytu zatrzymanego;
3. treść przedstawionego zarzutu;
4. miejsce ujawnienia substancji;
5. czy przeszukano mieszkanie, samochód lub telefon;
6. czy prokurator zamierza wystąpić o tymczasowe aresztowanie.