Patostreaming przestaje być wyłącznie problemem społecznym

Prezydent podpisał nowelizację Kodeksu karnego wprowadzającą nowy art. 255b k.k. To pierwsza w polskim prawie próba stworzenia odrębnego typu przestępstwa odpowiadającego mechanizmowi patostreamingu.

Dlaczego dotychczasowe przepisy nie wystarczały?

Organy ścigania mogły dotychczas sięgać po przepisy dotyczące między innymi naruszenia nietykalności cielesnej, gróźb, znieważenia, znęcania, narażenia człowieka na niebezpieczeństwo czy przestępstw przeciwko zwierzętom.

Odpowiedzialność koncentrowała się jednak przede wszystkim na samym zachowaniu przedstawionym w nagraniu. Trudniejsze było uchwycenie dodatkowego mechanizmu: świadomego rozpowszechniania materiału w internecie po to, aby zarabiać, zdobywać popularność, zwiększać zasięgi albo osiągać inną korzyść.

Nowy art. 255b k.k. ma objąć właśnie ten etap – publiczne rozpowszechnianie określonych treści za pośrednictwem sieci teleinformatycznej w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej.

Jakie treści zostaną objęte przepisem?

Przepis nie będzie obejmował każdego kontrowersyjnego albo wulgarnego nagrania. Konieczne będzie spełnienie łącznie określonych znamion: publicznego charakteru działania, rozpowszechniania przez internet oraz celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej.

Korzyść majątkowa i osobista

Korzyścią majątkową mogą być nie tylko bezpośrednie wpłaty widzów. W praktyce znaczenie mogą mieć także przychody reklamowe, płatne subskrypcje, sponsorowane współprace, sprzedaż dostępu do materiałów albo inne przysporzenia o wartości ekonomicznej.

Bardziej problematyczne może okazać się pojęcie korzyści osobistej. Może ono obejmować między innymi zdobycie rozpoznawalności, prestiżu w określonej grupie, zwiększenie wpływów albo uzyskanie innych niemajątkowych profitów. To właśnie interpretacja tego znamienia będzie jednym z głównych wyzwań praktyki.

Materiały pozorowane również mogą być karalne

Odpowiedzialność nie będzie ograniczona wyłącznie do nagrań rzeczywistych przestępstw lub autentycznej przemocy. Nowelizacja obejmuje także materiały pozorujące określone zachowania, jeżeli sposób ich przedstawienia może wywołać przekonanie, że odbiorca ogląda prawdziwe zdarzenie.

Ustawodawca przyjął, że symulowana przemoc może wywoływać podobne skutki społeczne jak materiał autentyczny – zwłaszcza gdy służy szokowaniu odbiorców, zdobywaniu zasięgów i normalizowaniu brutalnych zachowań.

Surowsza odpowiedzialność, gdy w materiale uczestniczy małoletni

Ustawa przewiduje typ kwalifikowany, jeżeli w rozpowszechnianym materiale uczestniczy osoba małoletnia. Rozwiązanie to ma odpowiadać szczególnemu zagrożeniu związanemu z wykorzystywaniem dzieci do tworzenia treści przemocowych, poniżających lub szokujących.

Czy transmisje nielegalnego hazardu również są objęte zmianami?

Ustawa rozszerza reakcję prawną także na internetowe promowanie nielegalnego hazardu. Pokazuje to, że ustawodawca postrzega patostreaming szerzej niż tylko jako transmisje przemocy. W centrum regulacji znajduje się również internetowa monetyzacja zachowań nielegalnych i ich promocja wśród szerokiej publiczności.

Dziennikarstwo, edukacja, nauka i sztuka

Ustawodawca przewidział wyłączenie dla czynów podejmowanych w ramach działalności artystycznej, edukacyjnej, informacyjnej, prasowej lub naukowej albo w celu ochrony interesu publicznego.

Wyłączenie ma chronić możliwość relacjonowania zdarzeń, prowadzenia badań, edukowania o przemocy, dokumentowania zjawisk społecznych i tworzenia wypowiedzi artystycznych. Nie można jednak zakładać, że samo nazwanie przekazu „dziennikarskim” lub „artystycznym” automatycznie usuwa odpowiedzialność.

Sąd będzie musiał zbadać rzeczywisty charakter działalności, jej cel oraz związek między rozpowszechnionym materiałem a deklarowaną funkcją informacyjną, edukacyjną lub artystyczną.

Czy nowe przepisy rozwiążą problem patostreamingu?

Nie.

Prawo karne nie zastąpi moderacji platform, skutecznego zgłaszania treści, edukacji cyfrowej, ochrony dzieci ani szybkiej pomocy osobom wykorzystywanym w transmisjach.

Nowy przepis może jednak ograniczyć poczucie bezkarności związane z osiąganiem zysków i popularności poprzez pokazywanie przemocy, poniżania i ludzkiego cierpienia.

Największe pytania dla sądów

• gdzie kończy się satyra, fikcja lub performance, a zaczyna przestępstwo;
• jak szeroko należy rozumieć korzyść osobistą;
• kiedy materiał ma rzeczywisty charakter informacyjny lub artystyczny;
• jak oceniać treści publikowane przez osobę działającą poza Polską;
• kiedy udostępnienie cudzego materiału staje się jego publicznym rozpowszechnianiem;
• jak ustalić zamiar sprawcy oraz związek publikacji z monetyzacją;
• jak odróżnić poniżające traktowanie od treści jedynie kontrowersyjnej.

Udostępnianie cudzych nagrań

Przepis posługuje się pojęciem publicznego rozpowszechniania, a nie wyłącznie stworzenia lub nagrania materiału. Oznacza to, że w konkretnych okolicznościach znaczenie może mieć także dalsze publikowanie, repostowanie albo udostępnianie treści pochodzących od innej osoby.

Nie każde przesłanie linku będzie automatycznie przestępstwem. Trzeba będzie ustalić publiczny charakter działania, wymagany cel osiągnięcia korzyści oraz świadomość treści materiału.

Internet nie jest przestrzenią poza prawem karnym

Nowelizacja jest kolejnym etapem dostosowywania prawa karnego do realiów mediów społecznościowych. Odpowiedzialność nie zależy od tego, czy zachowanie odbywa się na ulicy, w mieszkaniu czy przed kamerą podłączoną do platformy streamingowej.

Różnica polega na skali. Internet pozwala zamienić krzywdę konkretnej osoby w materiał dostępny dla tysięcy odbiorców, utrwalony, powielany i monetyzowany. Nowy art. 255b k.k. ma odpowiedzieć właśnie na tę dodatkową warstwę społecznej szkodliwości.